دیگوکسین، دارویی قدیمی اما همچنان مهم در درمان برخی بیماران قلبی است. این دارو با اثر بر عملکرد سلول‌های قلبی می‌تواند قدرت انقباض قلب را افزایش دهد و در برخی بیماران به کنترل ضربان قلب نیز کمک کند. با این حال، دیگوکسین از داروهایی است که فاصله میان مقدار مؤثر و مقدار سمی آن نسبتاً کم است؛ به همین دلیل، انتخاب دوز و پایش بیمار اهمیت ویژه‌ای دارد. این موضوع در سالمندان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به گزارش روابط عمومی بیمارستان امام جعفر صادق (ع) پاسارگاد به نقل از وبدا، دکتر«دنا فیروزآبادی» عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در این رابطه گفت: با افزایش سن، عملکرد بسیاری از ارگان ها از جمله کلیه‌ها ممکن است کاهش پیدا کند. دیگوکسین عمدتاً از طریق کلیه دفع می‌شود؛ بنابراین کاهش عملکرد کلیه می‌تواند باعث تجمع دارو در بدن و افزایش غلظت آن در خون شود.

به گفته او، از طرف دیگر، تغییرات مرتبط با افزایش سن در ترکیب بدن و حساسیت بافت‌ها به دارو نیز می‌تواند پاسخ فرد سالمند را تغییر دهد. به همین دلیل، دوزی که برای یک فرد جوان مناسب است، لزوماً برای یک سالمند مناسب نخواهد بود.

کلیه؛ یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده دوز

این متخصص داروسازی بالینی افزود: برخلاف بسیاری از داروها، در مورد دیگوکسین نمی‌توان تنها بر اساس سن یا وزن درباره مقدار مصرف تصمیم گرفت؛ عملکرد کلیه یکی از عوامل مهم در تعیین دوز است.

دکتر فیروز آبادی یکی از نکات مهم در مسمومیت با دیگوکسین، ارتباط آن با الکترولیت‌ها، به‌ویژه پتاسیم عنوان کرد و گفت: کاهش پتاسیم خون می‌تواند حساسیت قلب به دیگوکسین را افزایش دهد و خطر بروز برخی عوارض قلبی را بیشتر کند. از سوی دیگر، در برخی شرایط مسمومیت حاد با دیگوکسین ممکن است افزایش پتاسیم خون رخ دهد. بنابراین، تفسیر سطح پتاسیم باید در کنار شرایط بالینی بیمار و زمان مصرف دارو انجام شود.

تداخلات دارویی؛ خطری که نباید نادیده گرفته شود

وی ادامه داد: سالمندان معمولاً بیش از یک دارو مصرف می‌کنند و همین موضوع احتمال تداخلات دارویی را افزایش می‌دهد. برخی داروها می‌توانند دفع دیگوکسین را کاهش دهند یا غلظت آن را در خون افزایش دهند. برخی داروهای قلبی، آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای دیگری نیز ممکن است بر سطح یا اثر دیگوکسین تأثیر بگذارند. به همین دلیل، هنگام شروع یا تغییر هر داروی جدید، بررسی فهرست کامل داروهای بیمار اهمیت زیادی دارد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز به بیان علائم مسمومیت با دیگوکسین پرداخت و گفت: علائم مسمومیت با دیگوکسین می‌تواند متنوع باشد و همیشه با یک علامت مشخص شروع نمی‌شود. تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی، ضعف، سرگیجه و اختلالات بینایی از علائمی هستند که ممکن است دیده شوند.

دکتر فیروزآبادی ادامه داد: با افزایش سمیت، اختلالات ریتم قلب می‌تواند ایجاد شود که از مهم‌ترین و جدی‌ترین عوارض مسمومیت با دیگوکسین محسوب می‌شود. در فردی که دیگوکسین مصرف می‌کند، بروز علائم جدید و غیرمعمول، به‌خصوص همراه با تغییر ضربان قلب یا اختلال هوشیاری، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

آیا اندازه‌گیری سطح خونی دیگوکسین کافی است؟

وی در پاسخ به سوال آیا اندازه‌گیری سطح خونی دیگوکسین کافی است افزود: اندازه‌گیری سطح خونی دیگوکسین کافی نیست، یکی از نکات مهم در داروسازی بالینی این است که عدد آزمایش به‌تنهایی تعیین‌کننده مسمومیت نیست.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: زمان نمونه‌گیری، وضعیت کلی بیمار، عملکرد کلیه، علائم بالینی، داروهای همزمان و عوامل دیگری باید در کنار غلظت خونی دارو بررسی شوند. بنابراین، تفسیر سطح دیگوکسین باید با توجه به شرایط بیمار انجام شود و نمی‌توان تنها بر اساس یک عدد آزمایش درباره افزایش یا کاهش دوز تصمیم گرفت./شهاب کریمی 

پایان خبر